Składki ZUS przedsiębiorcy: rodzaje, terminy i ulgi

Przedsiębiorca płaci do ZUS składki na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz składkę zdrowotną. Składki za dany miesiąc opłaca do 20. dnia następnego miesiąca. Na początku działalności może skorzystać z ulgi na start i z niższych składek, przy niewielkich przychodach z Małego ZUS Plus, a raz w roku z wakacji składkowych.

Zestawienie dotyczy osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą i wspólników spółki cywilnej, według przepisów obowiązujących w 2026 r. Opis ma charakter ogólny i nie jest doradztwem podatkowym. Jeśli szukasz biura, które poprowadzi Twoje rozliczenia, zadzwoń: 509 765 925.

Jakie składki płaci przedsiębiorca?

Przedsiębiorca rozlicza z ZUS trzy grupy składek:

• składki na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe i dobrowolne chorobowe,
• składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jeśli podstawa składek emerytalnej i rentowej wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie,
• składkę zdrowotną, której wysokość zależy od formy opodatkowania.

Wspólnik spółki cywilnej jest płatnikiem składek za siebie na własnym koncie płatnika i płaci je w tym samym terminie.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Obowiązkowe są ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe. Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest dobrowolne. Bez niego nie ma prawa do zasiłku chorobowego, a po przystąpieniu do ubezpieczenia zasiłek przysługuje dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia (wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego wlicza się, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni).

Przedsiębiorca sam ustala podstawę wymiaru, ale nie może być ona niższa niż minimum dla jego sytuacji. Kwoty na 2026 r. podajemy niżej.

Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy

Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynoszą łącznie 2,45% podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowej. Płaci się je tylko wtedy, gdy ta podstawa w przeliczeniu na miesiąc wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie (w 2026 r. 4 806 zł). Wynika to z art. 259 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz art. 4 ustawy o Funduszu Solidarnościowym.

W praktyce przedsiębiorca nie płaci tych składek:

• w czasie ulgi na start, bo nie podlega wtedy ubezpieczeniom społecznym,
• przy składkach preferencyjnych, bo ich podstawa to 30% minimalnego wynagrodzenia,
• przy Małym ZUS Plus, jeśli wyliczona podstawa jest niższa niż minimalne wynagrodzenie,
• za miesiąc wakacji składkowych.

Ile wynoszą składki ZUS w 2026 r.?

Najniższa podstawa wymiaru składek społecznych wynosi w 2026 r. 5 652 zł, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (9 420 zł). Przy składkach preferencyjnych podstawa to 1 441,80 zł, czyli 30% minimalnego wynagrodzenia (4 806 zł). Miesięczne składki od tych podstaw:

Do tych kwot dochodzi składka zdrowotna. Przedsiębiorca może zadeklarować wyższą podstawę; wtedy składki są proporcjonalnie wyższe.

Składka zdrowotna

Wysokość składki zdrowotnej zależy od formy opodatkowania: przy skali podatkowej i podatku liniowym od dochodu, przy ryczałcie od przychodu. Minimalna składka przy skali podatkowej i podatku liniowym obowiązuje w roku składkowym, który trwa od 1 lutego do 31 stycznia następnego roku. Kwoty przy ryczałcie obowiązują w roku kalendarzowym, bo wynikają z przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale poprzedniego roku.

Po zakończeniu roku przedsiębiorca rozlicza składkę zdrowotną w deklaracji ZUS DRA za kwiecień:

• dopłatę wpłaca razem ze składkami za kwiecień, czyli do 20 maja,
• o zwrot nadpłaty wnioskuje w eZUS (dawniej PUE ZUS); ZUS przygotowuje wniosek RZS-R na profilu płatnika po złożeniu rozliczenia.

Składka zdrowotna na zasadach ogólnych (skala podatkowa)

Składka wynosi 9% dochodu z działalności osiągniętego w poprzednim miesiącu (art. 81 ust. 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Składkę za maj oblicza się więc od dochodu z kwietnia i płaci do 20 czerwca.

Składka nie może być niższa niż 9% minimalnego wynagrodzenia. Od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. minimalna podstawa to 4 806 zł, a minimalna składka 432,54 zł miesięcznie.

Przy skali podatkowej składka zdrowotna nie jest kosztem uzyskania przychodu i nie można jej odliczyć od dochodu ani od podatku.

Składka zdrowotna przy podatku liniowym

Składka wynosi 4,9% dochodu z poprzedniego miesiąca, ale nie mniej niż 432,54 zł (od lutego 2026 r.). Zapłaconą składkę można zaliczyć do kosztów albo odliczyć od dochodu, łącznie do 14 100 zł w 2026 r.

Składka zdrowotna przy ryczałcie

Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych składka jest kwotą stałą. Jej wysokość zależy od tego, ile przychodu przedsiębiorca osiągnął od początku roku:

Kto przez cały poprzedni rok prowadził działalność, może przez cały rok płacić składkę według progu wynikającego z przychodu z poprzedniego roku pomniejszonego o zapłacone składki społeczne (art. 81 ust. 2h ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej). Różnicę wyrównuje się w rocznym rozliczeniu.

Do kiedy płacić składki do ZUS?

Przedsiębiorca płaci składki do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który są należne (art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Ten sam termin dotyczy przedsiębiorcy zatrudniającego pracowników i spółki cywilnej. Do 15. dnia płacą płatnicy z osobowością prawną, na przykład spółka z o.o.

Jeśli 20. dzień miesiąca wypada w sobotę, niedzielę lub święto, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy (art. 12 § 5 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Deklarację rozliczeniową ZUS DRA przedsiębiorca składa co miesiąc, w tym samym terminie co płatność. Nie zwalnia z tego fakt, że dane w deklaracji się nie zmieniają. Przy Małym ZUS Plus do deklaracji za styczeń (albo za pierwszy miesiąc działalności) dołącza się część II z danymi o przychodzie i dochodzie z poprzedniego roku.

Z jakich ulg w ZUS może skorzystać przedsiębiorca?

Ulgi zmniejszają składki na ubezpieczenia społeczne. Nie zmniejszają składki zdrowotnej. Typowa kolejność wygląda tak:

1. ulga na start: przez 6 miesięcy bez składek społecznych,
2. składki preferencyjne: przez 24 miesiące niższa podstawa,
3. Mały ZUS Plus: podstawa zależna od dochodu, jeśli przychód z poprzedniego roku nie przekroczył 120 000 zł.

Niezależnie od tego raz w roku można skorzystać z wakacji składkowych.

Ulga na start

Z ulgi na start może skorzystać osoba, która zakłada działalność po raz pierwszy albo wraca do niej po co najmniej 60 miesiącach od ostatniego zawieszenia lub zakończenia działalności (art. 18 Prawa przedsiębiorców). Nie może przy tym wykonywać dla byłego pracodawcy tych samych czynności, które wykonywała u niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku.

Przez 6 miesięcy przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym, więc nie płaci składek społecznych ani składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Składkę zdrowotną płaci.

W czasie ulgi przedsiębiorca nie ma prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych:

• zasiłku chorobowego,
• świadczenia rehabilitacyjnego,
• zasiłku macierzyńskiego,
• zasiłku opiekuńczego.

Okres ulgi nie zwiększa też przyszłej emerytury, bo nie są opłacane składki emerytalne. Z ulgi można zrezygnować wcześniej i zgłosić się do ubezpieczeń społecznych; wtedy od tego dnia biegnie okres składek preferencyjnych.

Mały ZUS, czyli składki preferencyjne przez 24 miesiące

Po uldze na start albo od początku działalności przedsiębiorca może przez 24 miesiące kalendarzowe płacić składki społeczne od niższej podstawy: co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia, w 2026 r. 1 441,80 zł (art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Warunki są takie jak przy uldze na start: brak działalności w ostatnich 60 miesiącach i brak pracy na rzecz byłego pracodawcy w tym samym zakresie.

Przy tej podstawie nie płaci się składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Zawieszenie działalności nie przedłuża 24 miesięcy.

Mały ZUS Plus

Mały ZUS Plus pozwala płacić składki społeczne od podstawy zależnej od dochodu (art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Może z niego skorzystać przedsiębiorca, którego przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł (limit liczy się proporcjonalnie, jeśli działalność nie trwała cały rok) i który w poprzednim roku prowadził działalność co najmniej 60 dni.

Podstawą jest połowa przeciętnego miesięcznego dochodu z działalności z poprzedniego roku (art. 18c ust. 4). Przy ryczałcie zamiast dochodu przyjmuje się połowę rocznego przychodu. W 2026 r. podstawa nie może być niższa niż 1 441,80 zł ani wyższa niż 5 652 zł.

Z Małego ZUS Plus nie skorzysta między innymi osoba, która:

• w poprzednim roku płaciła podatek w formie karty podatkowej i korzystała ze zwolnienia z VAT,
• ma jeszcze prawo do składek preferencyjnych,
• wykonuje działalność na rzecz byłego pracodawcy w zakresie, w jakim pracowała u niego na etacie,
• w poprzednim roku była też wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o., spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Od 1 stycznia 2026 r. z ulgi można korzystać przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy prowadzenia działalności. Limity liczy się od nowa, niezależnie od tego, ile miesięcy ulgi wykorzystano do końca 2025 r. Do limitu 36 miesięcy wlicza się tylko miesiące, w których podstawę ustalano w ramach Małego ZUS Plus. Do okresu 60 miesięcy wlicza się każdy miesiąc, w którym działalność była prowadzona choć jeden dzień (art. 18c ust. 11c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Aby korzystać z ulgi od stycznia, trzeba zgłosić się do ubezpieczeń z kodem Małego ZUS Plus do końca stycznia. Jeśli prawo do ulgi powstaje w innym miesiącu, zgłoszenie składa się w ciągu 7 dni od tej zmiany.

Wakacje składkowe

Wakacje składkowe to zwolnienie z opłacenia składek za jeden wybrany miesiąc w roku kalendarzowym (art. 17a i 17b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zwolnienie obejmuje własne składki przedsiębiorcy na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Składka chorobowa też jest objęta, jeśli przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniu chorobowemu w miesiącu złożenia wniosku i w miesiącu poprzednim. Zwolnienie nie obejmuje składki zdrowotnej ani składek za pracowników.

Z wakacji składkowych może skorzystać przedsiębiorca, który spełnia łącznie cztery warunki:

1. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku miał zgłoszonych do ubezpieczeń nie więcej niż 10 osób, licząc siebie,
2. w co najmniej jednym z dwóch poprzednich lat osiągnął przychód z działalności nie wyższy niż równowartość 2 mln euro albo w tych latach nie miał przychodu,
3. w poprzednim roku i w bieżącym roku do dnia złożenia wniosku nie wykonywał działalności na rzecz byłego pracodawcy w zakresie, w jakim pracował u niego na etacie w roku rozpoczęcia działalności lub w roku poprzednim,
4. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu działalności.

Wakacje składkowe są pomocą de minimis. Przedsiębiorca musi mieć wolny limit tej pomocy co najmniej równy sumie składek za wybrany miesiąc.

Wniosek RWS składa się elektronicznie w eZUS w miesiącu poprzedzającym miesiąc zwolnienia. Może go złożyć przedsiębiorca albo jego pełnomocnik, na przykład biuro rachunkowe. ZUS informuje o przyznaniu zwolnienia przez eZUS; decyzję wydaje, gdy odmawia.

Składki pracowników i przedsiębiorcy naliczamy w ramach obsługi płac i kadr.